USTAWA O POMOCY OBYWATELOM UKRAINY WESZŁA W ŻYCIE

Rosyjska agresja na Ukrainę i wywołana przez Rosję wojna nie pozostaje bez wpływu na Polskę. Jedną z najistotniejszych kwestii jest rzecz jasna pomoc uchodźcom, którzy przybywają do Polski w ogromnej liczbie. Wiele z tych osób z całą pewnością pozostanie na dłużej. Aktualnie, dzięki oddolnej inicjatywie Polaków uchodźcy mają zapewnioną pomoc, w tym zakwaterowanie. Konieczne stało się oczywiście wprowadzenie określonych regulacji prawnych, które usankcjonowałyby pobyt Ukraińców w Polsce. W związku z powyższym już 9 marca 2022 r. uchwalono kolejną (po licznych związanych z epidemią COVID-19) specustawę. Akt ten został przyjęty już przez Sejm, przejdzie z pewnością przez Senat i doczeka się szybkiego podpisu Prezydenta. Poniżej omawiam najważniejsze w mojej ocenie przepisy, które zostały uchwalone przez Sejm. Poniższy artykuł opiera się na tekście ustawy, która zgodnie z poniższym LINKIEM została przekazana do podpisu Prezydenta.

Przede wszystkim ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa sankcjonuje legalność pobytu na terytorium RP.  Warunkiem powyższego jest dokonanie rejestracji pobytu przez Straż Graniczną, a także zadeklarowanie zamiaru pozostania na terytorium Polski. W takiej sytuacji uchodźca może przebywać legalnie w Polsce przez okres osiemnastu miesięcy, które co istotne nie są liczone od daty wjazdu, lecz od dnia 24 lutego 2022 r., a zatem legalny pobyt kończy się z upływem 24 sierpnia 2023 roku.

Jeżeli wjazd obywatela Ukrainy do Polski nie został zarejestrowany przez Straż Graniczną, to wówczas obywatel Ukrainy powinien złożyć wniosek w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Polski, w terminie sześćdziesięciu dni od daty wjazdu do Polski. Jest to wniosek o nadanie numeru PESEL, lecz w braku uprzedniej rejestracji na podstawie tego właśnie wniosku Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Polski. Jeżeli zatem uchodźca nie został zarejestrowany w trakcie przekraczania granicy istotne staje się zachowanie ww. sześćdziesięciodniowego terminu na złożenie wniosku.   

Wniosek o nadanie numeru PESEL należy złożyć osobiście. Organ gminy potwierdza tożsamość na podstawie dokumentu podróży, Karty Polaka lub innego dokumentu ze zdjęciem umożliwiającego ustalenie tożsamości,a w przypadku osób, które nie ukończyły 18. roku życia, również dokumentu potwierdzającego urodzenie, i wprowadza dane do rejestru PESEL. Potwierdzenie tożsamości może także nastąpić na podstawie dokumentu unieważnionego, jeżeli umożliwia on ustalenie tożsamości osoby. Do wniosku należy dołączyć fotografię opowiadającą tej, która jest wymagana do polskiego dowodu osobistego. Gminy będą miały obowiązek zapewnienia nieodpłatnego wykonania takiej fotografii dla uchodźców.

Co ważne wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej jednego miesiąca pozbawia go uprawnienia do osiemnastomiesięcznego legalnego pobytu.

Obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Polski w okresie pobytu zgodnego z obowiązującymi przepisami, w przypadku gdy:

1) jego pobyt na terytorium Polski uznaje się za legalny w związku ze statusem uchodźcy wynikającym z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

 lub

 2) jest obywatelem Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium Polski (na podstawie innych przepisów niż omawiana ustawa).

Dodatkowo pracodawca musi powiadomić w terminie czternastu dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania pracodawcy o powierzeniu wykonywania pracy tej osobie. Powiadomienie następuje za pomocą systemu teleinformatycznego– praca.gov.pl.

Obywatel Ukrainy, którego pobyt jest uznawany za legalny na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa lub na podstawie ustawy o cudzoziemcach może prowadzić działalność gospodarczą na zasadach przewidzianych dla obywateli polskich, przy czym warunkiem jest uprzednie uzyskanie numeru PESEL (na podstawie wniosku, o którym pisałem wyżej). Co ważne po ustaniu legalnego pobytu przedsiębiorca zostaje wykreślony z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Obywatel Ukrainy może zarejestrować się również jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy.

Uchodźcy będą mieć również prawo do określonych świadczeń socjalnych:

1) świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,

2) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Polski,

3) świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Polski,

4) rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Polski,

5) dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Polski.

 Nadto obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Polski, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny napodstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa i który został wpisany do rejestru PESEL, mogą być przyznawane świadczenia pieniężne iniepieniężne, na zasadach iw trybie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Dla uchodźców (wpisanych do rejestru PESEL) przewidziano również jednorazowo świadczenie w wysokości 300 zł. Wniosek o wypłatę takiego świadczenia należy złożyć w urzędzie gminy.

Kolejną kwestią jest świadczenie usług medycznych. Przysługują one uchodźcom na zasadach obowiązujących dla osób objętych dobrowolnym lub obowiązkowym ubezpieczeniem, a zatem nieodpłatnie w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych (czyli z NFZ).

Co istotne obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Polski, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny napodstawieustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa może zostać udzielone (na jego wniosek) zezwolenie na pobyt czasowy. Takie zezwolenie jest udzielane jednorazowo na okres trzech lat. Co ważne wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy można będzie złożyć nie wcześniej niż po upływie dziewięciu miesięcy od dnia wjazdu, ale nie później niż do 24 sierpnia 2023 r. Zezwolenia na pobyt czasowy udziela wojewoda. Udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie wyżej opisanej regulacji powoduje, że obywatel Ukrainy może podjąć w Polsce pracę bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę.

Pewnej zmianie ulegają również zasady pracy lekarzy ukraińskich w Polsce. Od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia 24 sierpnia 2023 r., niezależnie od trwania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, obywatelowi Ukrainy, który uzyskał kwalifikacje lekarza lub lekarza dentysty poza terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej, można udzielić zgody na wykonywanie zawodu lekarza albo zgody na wykonywanie zawodu lekarza dentysty oraz przyznać warunkowe prawo wykonywania zawodu lekarza albo warunkowe prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty, jeżeli spełnia warunki, októrych mowa w art. 7 ust. 2a pkt 3–5 i 7 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Jest to właściwie powtórzenie dotychczasowej regulacji wynikającej ze stanu epidemii, jednakże regulacja ta abstrahuje od stanu epidemii właśnie (aktualnie jeszcze nie odwołanego). Lekarz albo lekarz dentysta, posiadający prawo wykonywania zawodu na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa może wykonywać zawód wyłącznie wpodmiocie leczniczym oraz jest zobowiązanydozgłoszenia ministrowi zdrowia,w którym podmiocie leczniczym ina jaki okres został zatrudniony, wterminie 7 dni od dnia rozpoczęcia udzielania świadczeń zdrowotnych wtym podmiocie, pod rygorem cofnięcia zgody. Podobna regulacja dotyczy pielęgniarek i położnych.

Z kolei osoby, które przebywały w Polsce na podstawie wizy krajowej i ostatni dzień ich pobytu przypada po dniu 23 lutego 2022 r., okres pobytu na podstawie tej wizy oraz okres ważności tej wizy ulegają przedłużeniu z mocy prawa do dnia 31 grudnia 2022 r. Takie samo przedłużenie dotyczy okresu ważności zezwolenia na pobyt czasowy.


Co istotne ustawa dotyczy wyłącznie obywateli Ukrainy, z tym zastrzeżeniem że za obywatela Ukrainy uznaje się również osobę, która nie posiada obywatelstwa tego kraju, ale jest małżonkiem obywatela Ukrainy i przybyła do Polski bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa.

Ustawa będzie jeszcze procedowana w Senacie oraz będzie oczekiwać na podpis Prezydenta, ale należy spodziewać się szybkiego procesu legislacji. Ustawa co do zasady wejdzie w życie z mocą wsteczną, to jest od dnia 24 lutego 2022 r.

Aktualizacja 11.03.2022 r.: prace w Senacie trwają. Senatorowie zgłosili szereg poprawek, które będą procedowane w dniu 11.03.2022 r. Jeżeli Senat przyjmie poprawki, to ustawa wróci do Sejmu, gdzie będzie przedmiotem kolejnego głosowania.

Aktualizacja 12.03.2022 r.: Sejm przyjął ostateczny kształt ustawy, która została przekazana Prezydentowi do podpisu. Tego samego dnia ustawa została podpisana przez Prezydenta oraz opublikowana w Dzieniku Ustaw, a zatem weszła w życie.


MAREK MIECZNIKOWSKI
RADCA PRAWNY

Powrót